Öne çıkanlar
- Kalibre edilen her cihazı PDF klasöründe değil; numarası, toleransı, periyodu, bir sonraki tarihi ve durumu olan tek bir listede takip edin.
- Her sertifikayı dosyalamadan önce okuyun: yanlış seri numaralı ya da ayar öncesi değerleri olmayan bir sertifika pek bir şey kanıtlamaz.
- Tolerans dışı bulunan bir cihaz, son geçerli kalibrasyondan bu yana yaptığı tüm ölçümlerin geriye dönük incelenmesini gerektirir.
- Periyotları ayar öncesi değerlerin geçmişine göre belirleyin: değerler toleransın rahatça içinde kalıyorsa uzatın, dışına kayıyorsa kısaltın.
Servis raporu ile kalibrasyon sertifikası aynı kayıt değildir
Ekipler çoğu zaman ikisini aynı klasörde tutar ve aynı şekilde ele alır; sorun da denetimde çıkar. Servis raporu makineye ne yapıldığını anlatır: filtre değişti, kayış ayarlandı, keçe yenilendi. Bu bir iş kaydıdır. Kalibrasyon sertifikası ise cihazın gösterdiği değerin referans standarttan ne kadar saptığını ve laboratuvarın bu karşılaştırmadan ne kadar emin olduğunu söyler. Bu bir ölçüm kaydıdır. Bir manometre temizlenip bakımdan geçebilir ama kimse doğru gösterip göstermediğine bakmamış olabilir. Tersine, hiç dokunulmadan kalibre de edilebilir.
Pek çok ekipman ikisine de ihtiyaç duyar. Tork anahtarının mekanizması temizlendiğinde ya da parçası değiştiğinde servis kaydı oluşur; ayarlanan torkta hâlâ doğru tetiklediğini doğrulamak için de kalibre edilir. Bir terazinin yük hücresi değiştiğinde servis kaydı oluşur ve tam da bu onarım yüzünden, kullanılmadan önce yeniden kalibre edilmesi gerekir. Kural şu: ölçümü etkileyebilecek her onarım veya ayar, yeni bir kalibrasyonu tetikler. Liste bu bağlantıyı açıkça göstermelidir.
Önce listeyi kurun, sertifikaları sonra dosyalayın
PDF klasörü "sertifikamız var mı?" sorusunu cevaplar, ama "gelecek ay neyin zamanı geliyor?" ya da "şu an kullanmamamız gereken hangi cihazları kullanıyoruz?" sorularını cevaplamaz. Her cihaza bir satır ayrılan bir listeye ve bu satırlara eklenmiş belgelere ihtiyacınız var. Gerçekten işe yarayan alanlar şunlar:
| Alan | Neden önemli |
|---|---|
| Cihaz üzerindeki etikette yazan kendi numaranız | Seri numaraları zor okunur, markalar arasında tekrar edebilir ya da hiç olmayabilir. Sahadaki kişi sizin numaranızı arar. |
| Üretici seri numarası | Laboratuvar sertifikaya bunu yazar. Sertifikayı doğru cihazla eşleştirmek için gerekir. |
| Kullanılan aralık ve gereken tolerans | Uygun ya da uygunsuz kararı broşüre değil sizin prosesinize bağlıdır. 0 ile 10 bar arasında 0,2 bar hassasiyetle kullanılan bir manometrenin bu sınırları yazılı olmalıdır. |
| Periyot ve dayanağı | Periyodun neden bu olduğunu yazın: üretici, standart ya da geçmiş veriler. Yoksa ileride kimse değiştirmeye cesaret edemez. |
| Son kalibrasyon tarihi ve bir sonraki tarih | Bir sonraki tarihi, cihazın geri geldiği günden değil, sertifikadaki kalibrasyon tarihinden hesaplayın. |
| Yer ve sorumlu | Zamanı geçmiş ama kimsenin bulamadığı cihaz, geri çağırmanın aksamasının olağan nedenidir. |
| Durum | Kullanımda, zamanı yaklaşıyor, gecikmiş, laboratuvarda, karantinada, sınırlı kullanım, hurdaya ayrıldı. Tek bir değer, her zaman güncel. |
| Her kalibrasyonun ayar öncesi sonucu | Ayardan önce uygun mu, uygunsuz mu. Periyodu ileride bu geçmişe bakarak belirlersiniz. |
Her sertifikayı dosyalamadan önce kontrol edin
Kalibrasyon kayıtlarındaki sorunların çoğu, kimse okumadan kabul edilen sertifikalardan çıkar. Cihaz geri geldiği anda bu listeye beş dakika ayırmak çoğunu önler:
- Seri numarası ve model elinizdeki cihazla uyuşuyor mu? Laboratuvarlar yüzlerce benzer cihazla çalışır, karışıklık olur.
- Ayar öncesi değerler yazılmış mı, yoksa sadece ayar sonrası değerler mi var? Cihazın yalnızca ayardan sonra uygun çıktığını gösteren sertifika, geçmişteki ölçümlerinizin doğru olup olmadığını söyleyemez.
- Ölçüm noktaları gerçekten kullandığınız aralığı kapsıyor mu? 6 ile 8 bar arasında kullanılan bir manometre yalnızca 1, 2 ve 3 bar'da kontrol edildiyse, çalışma aralığınız hakkında bir şey söylemez.
- Ölçüm belirsizliği yazılmış mı ve toleransınıza göre küçük mü? Yaygın bir pratik kural, belirsizliğin toleransın yaklaşık dörtte birini geçmemesidir. Belirsizlik toleransınıza yakınsa, uygun sonucunun pek değeri yoktur.
- İzlenebilirlik gösterilmiş mi? Kullanılan referans standartlar, onların sertifika numaraları ve tercihen o ölçüm türü için ISO/IEC 17025 akreditasyonlu bir laboratuvar. Akreditasyon bir kapsam için verilir; gönderdiğiniz ölçümün o kapsamda olduğunu kontrol edin.
- Uygun ya da uygunsuz kararını kendi toleransınıza göre verin. Laboratuvar üretici spesifikasyonuna göre değerlendirdiyse ve sizin toleransınız daha dar ise, laboratuvarın uygun bulduğu cihaz sizin için uygunsuz olabilir.
Listeyi ancak bu kontrollerden sonra güncelleyin: yeni kalibrasyon tarihi, yeni bir sonraki tarih, ayar öncesi sonuç, durumu tekrar kullanımda, sertifika ekli. Kontrollerden biri tutmazsa cihaz, sorun çözülene kadar karantinada kalır.
Cihaz tolerans dışı geri geldiğinde
Kalibrasyon programı ya burada değerini kanıtlar ya da kâğıt işi olduğu ortaya çıkar. Ayar öncesi değer toleransınızın dışındaysa laboratuvar genellikle cihazı ayarlar ve uygun olarak geri gönderir. Cihaz düzelmiştir ama sorun geçmiştedir: son geçerli kalibrasyondan bu yana o cihazla yapılan her ölçüm artık şüphelidir. Şu sırayla ilerleyin:
- Zaman aralığını belirleyin. Bu aralık, ayar öncesi değeri uygun çıkan son kalibrasyondan bugüne kadardır. Sapmanın bu aralığın neresinde başladığını genellikle bilemezsiniz, bu yüzden tüm aralığı şüpheli kabul edin.
- Neleri ölçtüğünü bulun. Ölçüm kaydeden her iş emri, denetim ya da kontrol listesinin, ölçümü hangi cihazın aldığını da kaydetmesi bu yüzden önemlidir. Bu bağlantı yoksa bu adım tahmine döner.
- Hatanın büyüklüğünü her kullanıma göre değerlendirin. Yüzde 3 fazla gösteren bir tork anahtarı, yüzde 10 toleranslı bağlantılarda kullanıldıysa önemli olmayabilir. Aynı anahtar yüzde 2 toleranslı bir bağlantıda kullanıldıysa önemlidir.
- Karar verin ve uygulayın. Önemli olanları yeniden kontrol edin, yeniden sıkın ya da yeniden test edin ve bunlar için iş emri açın. Önemsiz olanlar için gerekçeli bir "işlem gerekmez" kaydı düşün.
- O cihazın periyodunu kısaltın ve neden saptığını sorgulayın: düşürüldü mü, aşırı yüklendi mi, aralığı dışında mı kullanıldı, yoksa sadece aşındı mı?
Periyotları alışkanlığa göre değil, geçmişe göre belirleyin
On iki ay neredeyse her yerde varsayılan periyottur, çoğunlukla da hatırlaması kolay olduğu için. Buradan ya da üreticinin önerisinden başlayın, sonra ayar öncesi sonuçların periyodu değiştirmesine izin verin. Arka arkaya birkaç kez toleransın rahatça içinde gelen bir cihaz, periyodun temkinli olduğunu söylüyordur. Sınıra yakın ya da dışında gelen bir cihaz ise periyodun uzun olduğunu söylüyordur.
| Örnek: tork anahtarı, tolerans ±%4 | Ayar öncesi hata | Karar |
|---|---|---|
| 1. yıl, 12 aylık periyot | +%1,0 | 12 ay devam |
| 2. yıl | +%1,5 | 12 ay devam, sapma düzenli |
| 3. yıl | +%3,6 | Sınıra yakın: 6 aya indir, aşınmayı kontrol et |
| 6 aylık sonraki iki kontrol | +%1,2, +%1,8 | Servisten sonra tekrar kararlı: 12 aya dön |
Yukarıdaki rakamlar gerçek bir anahtardan alınmış veri değil, sadece bir örnektir. Önemli olan yöntem: periyodu kayıtlı bir gerekçeyle değiştirin ve gerekçeyi listeye yazın. Ayar öncesi geçmiş kısa ya da tutarsızken sadece maliyeti düşürmek için periyodu uzatmayın. Ölçümü, bir şeyin güvenle devreye alınıp alınamayacağına karar veren yüksek riskli cihazları temkinli periyotlarda tutun.
İki kalibrasyon arasında yapılan basit ara kontroller sapmayı erken yakalar ve geriye dönük incelemeniz gereken aralığı daraltır. Örnekler: terazide her hafta bilinen bir kontrol ağırlığını tartmak ya da her ay aynı hattaki iki manometreyi karşılaştırmak. Bunları cihaza bağlı kısa bir kontrol listesi olarak kaydedin. Kontrolü geçemeyen cihaz hemen karantinaya alınır.
Sistemi haftadan haftaya işler tutmak
- Her hafta önümüzdeki 30 günü gözden geçirin ve cihazları gruplar hâlinde gönderin; bir bölümü bir anda bütün manometrelerinden yoksun bırakmayın.
- Cihazın üzerine numarasını ve bir sonraki tarihini yazan bir etiket yapıştırın. Gece ikide kullanan kişi önce listeye bakmaz.
- Karantinaya fiziksel bir yer ayırın, kırmızı bir kutu ya da kilitli bir raf; böylece uygunsuz ya da gecikmiş cihaz sessizce tekrar kullanıma girmesin.
- Sınırlı kullanım durumunu dürüstçe uygulayın. 0 ile 5 bar arasında doğru ama üstünde tolerans dışı olan bir manometre, bunu belirten bir etiketle kullanımda kalabilir; bu sınır listeye de yazılmalıdır.
- Hurdaya ayrılan cihazların kayıtlarını, ölçtükleri işlerin kayıtlarını sakladığınız süre boyunca saklayın; böylece eski bir işle ilgili soru hâlâ cevaplanabilir.
Her cihaz için bir satır tutan, belge ekleyebilen, bir sonraki tarihi hesaplayan ve ölçümleri ölçümü alan cihaza bağlayan her araç bu işi görür. Az sayıda cihaz için iyi tutulmuş bir tablo bile yeter. Solmex'te kalibre edilen el aletleri ve ekipmanlar sertifikaları ve bir sonraki tarihleriyle birlikte listede durur. Böylece kalibrasyonlar diğer önleyici bakım görevleri gibi planlanır ve her ölçüm, onu alan cihaza bağlı kalır.