Öne çıkanlar
- Rutin bakım, ekipman başına birkaç dakikalık sık yapılan kontrol ve bakımdır; önleyici bakım ise belirli aralıklarla yapılan büyük planlı iştir ve ikisi birbirini besler.
- Ekipman başına ayrı görev değil, tur kurun: bir kişi, bir sıklık, bir alan ve insanların gerçekten yürüdüğü sırayla tek bir güzergâh.
- Kapıdan bakarak cevaplanamayacak kontroller yazın: sınırı olan değerler, üç seçenekli sorular, bulgularda fotoğraf ve dürüst bir 'kontrol edilemedi' seçeneği.
- Bir tur, ancak bulgular aynı vardiyada iş talebine dönüşüyorsa ve biri yürünmeden işaretlenen turları takip ediyorsa harcanan zamana değer.
Rutin bakım neyi kapsar
Rutin bakım; bir makineyi, bina sistemini ya da aracı normal durumunda tutan küçük ve tekrarlanan işlerdir: silmek, kondens boşaltmak, yağ tamamlamak, basınç ve sıcaklık okumak, koruyucuların yerinde olduğuna bakmak, ses vermeye başlamış bir rulmanı fark etmek. Ekipman başına birkaç dakika sürer, nadiren yedek parça ya da enerji kesme gerektirir ve vardiyada bir, günlük veya haftalık tekrarlanır. Önleyici bakım ise belirli aralıklarla yapılan daha büyük planlı iştir; çalışma saatine göre filtre değişimi ya da yıllık kayış değişimi gibi. Bu ikisi birbirinin alternatifi değildir. Önleyici bakım aralıklarının doğru olup olmadığını size rutin kontroller söyler; kimse bakmazsa arızaya dönüşen yavaş kaymaları (yavaşça yükselen bir basınç, her hafta biraz daha hızlı düşen bir seviye) yine rutin kontroller yakalar.
| Rutin bakım | Önleyici bakım | |
|---|---|---|
| Tipik sıklık | Vardiyada bir, günlük, haftalık | Aylık, saate ya da kilometreye göre, yıllık |
| Kim yapar | Turdaki operatör ya da teknisyen | Teknisyen ya da yüklenici |
| Ekipman başına süre | Dakikalar | Çoğu zaman saatler |
| Parça ve enerji kesme | Nadiren | Sıklıkla |
| Ne üretir | Okunan değerler ve bulgular | Parça ve işçiliği yazılmış tamamlanmış bir iş |
| Bir sorun olduğunda | İş talebi açar | İş, bakım içinde yapılır ya da ayrı bir iş emri açılır |
Ekipman başına görev değil, tur kurun
En sık yapılan kurulum hatası, her ekipman için ayrı bir günlük rutin görev açmaktır. Altmış ekipmanı olan bir tesiste bu, her gün altmış küçük iş demektir; liste hiç boşalmaz ve insanlar bir süre sonra açmayı bırakır. Bunun yerine kontrolleri turlarda toplayın. Bir tur; bir kişi, bir sıklık, bir alan ve tek bir yürüyüştür. Paketleme hattındaki operatör her vardiya başında paketleme hattı turunu yapar; tesis teknisyeni her sabah kazan dairesi turunu yapar; atölye pazartesi günleri haftalık araç kontrol turunu yapar. Her tur tek bir iş, tek bir tamamlamadır ve yapılmadığında hemen görünür.
- Her turun tek bir sıklığı olsun. Günlük ve haftalık maddeleri aynı listeye koyarsanız haftalık maddeler ya her gün yapılır (boşa zaman) ya da sessizce atlanır. Aynı odayı kapsasa bile ayrı bir haftalık tur açın.
- Maddeleri ekipman numarasına göre değil, yürüme güzergâhına göre sıralayın. Tur, son madde için salonun öbür ucuna geri yürümeyi gerektiriyorsa ezberden işaretlenen madde o olur.
- Turu, gerçek iş gününe sığacak kadar kısa tutun. Turu bir kez kendiniz yürüyerek süresini ölçün. Kişinin vardiyanın o anında gerçekten ayırabileceği süreye sığmıyorsa, yapılacağını umut etmek yerine bölün.
- Ekip değil, her vardiya için bir sahip belirleyin. Turu 'Üretim' yürümez; sabah vardiyasında 2. hattaki operatör yürür.
- Her kontrol için makinenin durumunu yazın: çalışırken mi, duruşta mı. Soğuk makinede alınan sıcaklıkla iki saat çalıştıktan sonra alınan sıcaklık karşılaştırılamaz; karışık bir geçmişle eğilim izlenemez.
Kapıdan bakarak cevaplanamayacak kontroller yazın
'Kompresör normal mi? Evet/Hayır' diye yazılmış bir kontrol, çoğu zaman kompresörün yanına bile gidilmeden evet diye cevaplanır. Bu kötü niyet değildir; dün ve önceki gün de cevap evet olduğunda evet/hayır sorusu tam olarak bunu davet eder. Rutin bakımdaki işe yarayan püf nokta, her maddeyi cevaplamak için bakmayı gerektirecek şekilde yazmaktır. Tablo tipik düzeltmeleri gösteriyor. İçindeki sınırlar yalnızca örnektir: kendi sınırlarınızı üretici kılavuzundan ya da kendi ekipmanınızdaki birkaç haftalık normal okumalardan alın.
| Zayıf kontrol | Daha iyi kontrol | Neden işe yarar |
|---|---|---|
| Kompresör normal mi? | Çıkış basıncı, bar (örnek sınır: 6,5 ile 7,5 arası), makine çalışırken | Bir değeri yazmak için göstergeye bakmak gerekir |
| Yağ seviyesi uygun mu? | Gözetleme camında yağ: çizginin üstünde, çizgiler arasında, çizginin altında | Üç seçenek otomatik 'evet'i kırar |
| Kaçak kontrolü yap | Ünitenin altında yerde yağ ya da su var mı? Varsa fotoğraf | Bakılacak yer belli, bulunursa kanıt var |
| Kayışlar sağlam mı? | Kayış koruyucusu takılı mı, ilk kalkışta ötme var mı | Koruyucuyu açmadan gözlemlenebilir |
| Kirliyse filtreyi temizle | Filtre fark basıncı okuması | Ne zaman değişeceğini tahmin yerine eğilim gösterir |
İki ayrıntı göründüğünden daha önemlidir. Birincisi, her maddeye gerekçesiyle birlikte dürüst bir 'kontrol edilemedi' seçeneği koyun: makine duruşta, alan kilitli, üretim sırasında erişim yok. Bu seçenek yoksa insanlar göremedikleri şeyleri de 'normal' diye işaretler ve geçmiş kayıtlarınız sessizce sahte normallerle dolar. 'Kontrol edilemedi' işe yarar bir veridir; sahte bir 'normal' ise hiç kayıt olmamasından kötüdür. İkincisi, hangi bulguların makineyi durduracağına önceden karar verin ve bunu maddenin üzerine yazın; örneğin 'Minimum çizginin altındaysa üniteyi durdur ve vardiya amirini ara'. Gece vardiyasındaki bir operatör bu kararı tek başına vermek zorunda kalmamalı.
Kontrol bir şey bulduğunda ne olur
Bir tur, ancak bulguları kontrol listesinden dışarı çıkıyorsa harcanan zamana değer. Bunu sağlayan kural basittir: sınır dışı her değer ya da anormal her cevap, tur kapatılmadan önce ekipmana bağlı, okunan değer ve fotoğrafla birlikte bir iş talebine dönüşür. Turu yapan kişi teşhis koymaz, tamir etmez; bildirir. Amir ya da planlamacı talebi aynı vardiyada değerlendirir ve şuna karar verir: hemen iş emri mi, bir sonraki planlı duruşta yapılacak bir iş mi, yoksa 'izlemeye al' mı. İzleme, sınırın içinde ama kaymaya başlamış değerler içindir: iş açmak yerine o maddeye bir iki haftalığına geçici ek kontrol koyun, sonra karar verin.
Turun yürünmeden işaretlendiğini nasıl anlarsınız
Her bakım yöneticisi er ya da geç, makinenin yağı biterken her gün kusursuz tamamlanmış görünen bir turla karşılaşır. Bunu insanlara yapıp yapmadıklarını sorarak yakalayamazsınız. Kayıtlarda yakalarsınız; tik yerine değer ve zaman damgası toplamanın bir nedeni de budur. Her ay bakmaya değer işaretler şunlardır:
- Hiç değişmeyen değerler. Yükü değişen bir makinede haftalarca birebir aynı değeri gösteren gösterge çoğu zaman okunmuyor, dünden kopyalanıyordur.
- İmkânsız tamamlama süreleri. Sizin ölçtüğünüzde çeyrek saat süren bir turun iki dakikada kapanması ya da tüm maddelerin aynı dakikada işaretlenmesi.
- Toplu tamamlama. Birkaç günün turlarının birlikte kapanması ya da her turun vardiyanın son dakikalarında kapanması.
- Hâlâ arıza yapan eski ekipmanda aylarca hiç bulgu olmaması. Yaşlanan ekipman bulgu üretir; hiçbir şey bulmayan tur ya yanlış maddelere bakıyordur ya da yürünmüyordur.
- Turun yakalaması gereken bir arıza ve bir gün önce kayıtta 'normal' yazması. Düşük yağ, eksik koruyucu, tıkalı filtre: bunlardan biri arıza nedeni olarak çıktığında son birkaç tura mutlaka bakın.
Bunu bulduğunuzda önce kişiye değil, tasarıma bakın. Olağan nedenler şunlardır: ayrılan süreye göre fazla uzun bir tur, belirsiz maddeler, vardiyanın en yoğun anına konmuş bir tur ya da hiç işlem görmemiş bulgular. Önce bunları düzeltin. Sonra ara sıra, haber vermeden ve kişiyi denetliyormuş gibi yapmadan turu operatörle birlikte yürüyün: hangi maddelerin uygulanamaz olduğunu sahada on dakikada, bir aylık rapordan daha iyi öğrenirsiniz.
Turları üç aylık gözden geçirmeyle canlı tutun
Turlar zamanla büyür. Her olay bir madde ekler, kimse madde çıkarmaz ve bir yıl sonra tur iki kat uzun sürer, yarı dikkatle yürünür. Üç ayda bir, tur sahipleriyle oturun ve her turu geçmiş kayıtları önünüzde açık olarak tek tek gözden geçirin:
- Son gözden geçirmeden bu yana olan arızalar: herhangi birini bir kontrol önceden görebilir miydi? Görebilirdiyse o belirli kontrolü ekleyin.
- Kritik olmayan noktalarda hep 'normal' çıkan maddeler: haftalık tura taşıyın ya da birleştirin. Güvenlik maddeleri (koruyucular, acil stoplar, emniyet ventilleri) geçmişleri ne olursa olsun aynı sıklıkta kalır.
- Sürekli aynı sorunu bulan maddeler: bu bir tur sorunu değildir. Ya önleyici bakım aralığı fazla uzundur ya da kimsenin bakmadığı bir kök neden vardır.
- Gerçek tur süresi ile hedef süre: uzadıysa, insanlar atlamaya başlamadan kısaltın ya da bölün.
- Eklenen, yeri değişen ya da devreden çıkan ekipmanlar: turu ve yürüme sırasını güncelleyin.
Turları kâğıtta, bir tabloda ya da bir bakım yönetim yazılımında yürütün, ilkeler aynıdır: kısa turlar, gerçek değerler, iş talebine dönüşen bulgular ve kayıtlara düzenli bakış. Solmex kullanıyorsanız bu tür turlar, açtıkları iş talepleriyle birlikte Rutin Bakım modülünde yer alır.